سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
456
تاريخ ايران ( فارسى )
صرفنظر نمود . همچنين ايران بطور غير مستقيم قبول نمود كه در درياى خزر نيروى دريائى نداشته باشد « 1 » . روسيه در عوض ظاهرا خود را مكلف به اين دانست كه عباس ميرزا را براى بدست آوردن تاجوتخت كومك نمايد و بدينسان وليعهد براى منافع شخصى خود تمام سرزمينهاى مورد بحث را بروسيه واگذار نمود . دولت مزبور هم بواسطهء حمله و تاخت و تازه ناپلئون نميتوانست به اين لشكركشىها ادامه دهد و شايد به كمتر از اين هم حاضر بود قبول كند . ايران از پيش خود اميدوار بود كه بوسيلهء افسران انگليسى موقعيت خود را مستحكم نموده و بار ديگر بجنگ بپردازد و بخت خود را بيازمايد . بعبارت ديگر اين صلح موقتى بود و نه تسويهء حساب آخرين . شورش در ايران فتحعلى شاه بواسطهء شكستهائى كه از روسها خورده بود مواجه با شورش و آشوبهائى در چندين نقطهء مملكت شده و بعلاوه از خارج نيز حملاتى شروع شد . خوانين خراسان كه هميشه با تفوق ايل قاجار مخالف بودند بر ضد پسر شاه محمد ولى ميرزا شورش كردند . شورشيان موفق به تصرف مشهد گرديدند ، ولى بعد باهم بناى نزاع را گذاشته و پراكنده شدند . در نتيجهء اين شورش اسحق خان رئيس مقتدر ايل قرائى بدست فرمانفرما بدار آويخته شد . در همين اوقات امير بخارا بر اثر دعوت شورشيان بخراسان حمله كرد ، ولى چون ديد كه اقتدار شاه دوباره در آنجا برقرار گرديده پوزش خواسته و عقب نشست . خان خيوه نيز در اين صحنه ظاهر شد و نسبت بفرستادهء سياسى او بىاحترامى كرده و او را مجبور ساختند كه در حضور سران آرتش ايران يك آلت موسيقى را بنوازد . بعد از اين بىاحترامى شديد آرتش او شكست يافت . تركمنها نيز دوباره بشورش برخاستند . در دومين بار رئيس آنها يكنفر از نجباى قاجار بود ولى شكست خورده و نامبرده اسير گرديد .
--> ( 1 ) - وقتىكه دربارهء اين ماده در تهران مذاكره ميشد حاجى ميرزا آقاسى كه بعدها وزير محمد شاه شد اين مطلب را خلاصه كرده چنين فرياد كرد « ما از آب شور چه ميخواهيم ! » اين معاهده در ضميمهء 5 كتاب « معاهدات اچىسون » ذكر شده است . ( مؤلف )